LAW 104: TÜRK ANAYASA HUKUKU
Final (30 Mayıs 2007) (Doç. Dr. Kemal Gözler)

Ad Soyad:
No:

TALİMAT: Sınav klasik ve test olmak üzere iki kısımdan oluşmaktadır. Klasik kısmın cevaplarını soruları izleyen boşluklara yazınız. Test kısmının cevaplarını ise kısmın başındaki cevap tablosundaki ilgili sorunun karşısındaki parantezlerin için doldurarak cevaplayınız. Lütfen okunaklı yazınız. Sadece istenilene cevap veriniz. Küçük küçük ve sık satır yazmayınız. Gereksiz açıklamalardan puan kırılır.  Klasik kısımda her soru 4 puan; test kısmında ise her soru 2 puan değerindedir. Sınavda anayasa kullanmak serbesttir. Ancak anayasa notsuz olmalıdır. Sınav süresi 2 saat 15 dakikadır. Sadece istenilene cevap verirseniz, süreniz yeter. Gereksiz şeyleri yazmaya kalkarsanız, süreniz yetmez. Sürenizi iyi kullanınız. Bilmediğiniz sorularla zaman kaybetmeyiniz.

SORULAR

SORU 1: “Kamulaştırma” ile “devletleştirme” arasında yapıldıkları işlem bakımından fark nedir? Sadece belirtiniz.  (4 p)  

SORU 2: “Kamu hürriyetleri” kavramının “insan hakları” kavramından farkı nedir? Sadece belirtiniz.  (4 p)  

SORU 3: X sayılı Kanunun Y maddesi, Türkiye’ye yasal bir şekilde girmiş olan yabancıların bulundukları şehirden diğer bir şehre seyahat etmelerini izne bağlamıştır. Bu düzenleme Anayasamıza uygun mudur? Neden? (4 p)  (Bu tür sorularda önce doğru şıkkı işaretleyiniz. Sonra gerekçesini yazınız).

A) Anayasaya uygundur.     A) Uygun değildir.  

Etrafınızdaki arkadaşlarınızın ismini yazınız. Ön:              Arka:                  Sağ:                     Sol: 

SORU 4: Bazı durumlarda, Anayasa, bir hak ve hürriyeti sadece tanımakla yetinmemiş; aynı zamanda yasama organının o hak ve hürriyeti sınırlandırırken yapamayacağı hususları da belirterek o temel hak ve hürriyet için güvenceler getirmiştir. Örneğin “her ne sebeple olursa olsun kimse, düşünce ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz” (m.25/2); “basın... sansür edilemez (m.28/1); “süreli ve süresiz yayın önceden izin alma şartına bağlanamaz” (m.29/1); “herkes önceden izin almaksızın dernek kurma hakkına sahiptir” (m.33/1). Bu tür güvencelere ne isim verilir?  Sadece bu ismi yazınız. (4 p)

SORU 1: Türkiye’de siyasî partiler tarihine ilişkin olarak aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

a) İkinci meşrutiyetten sonra 1876 Kanun-u Esasîsi döneminde siyasî partiler, birer dernek (cemiyet) olarak düşünülmüş ve düzenlenmiştir.

b) 1924 Anayasası döneminde siyasî partiler, birer dernek (cemiyet) olarak düşünülmüş ve düzenlenmiştir.

c) İkinci Meşrutiyet döneminde siyasî partilerin kurulmasında “serbestlik sistemi” geçerliydi, yani siyasî partiler izin almaksızın kurulabiliyordu.

d) Cumhuriyet döneminde 1946 yılına kadar siyasî partilerin kurulmasında “izin sistemi” geçerliydi; yani bir siyasî partinin kurulabilmesi için yetkili makamların iznini alması gerekiyordu.  

e) 27 Mayıs 1960 ve 12 Eylül 1980 hükümet darbelerinden sonra, bütün siyasî partiler feshedilmiştir.
 

SORU 2: Siyasî partilerin kapatılması konusunda Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin (AİHM) içtihatlarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

a) AİHS’de siyasî parti kurma hürriyeti bu isim altında tanınmamıştır.

b) AİHM içtihatlarına göre, siyasî parti kurma hürriyeti, AİHS’nin 11’inci maddesinde güvence altına alınmış olan dernek kurma hürriyetinin kapsamında bulunur; bu hürriyetin sağladığı korumadan yararlanır.

c) AİHM içtihatlarına göre parti kapatma sebeplerinin Anayasa ile belirlenmesi gereklidir.

d) AİHM içtihatlarına göre, parti kapatma, ülke bütünlüğünün korunması, millî güvenliğin sağlanması gibi meşru bir amaç gütmelidir.

e) AİHM içtihatlarına göre, parti kapatma tedbirine ancak bu tedbirin “demokratik bir toplumda gerekli” olması durumda başvurulabilir.

SORU 3: Siyasî parti kapatma davalarına ilişkin olarak aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

a) Bu davalarda Anayasa Mahkemesi, kapatılması istenen partinin devlet yardımından yoksun bırakılmasına karar verebileceği gibi, siyasî partinin yapılacak ilk seçimlere katılmasının yasaklanmasına da karar verebilir. XE "siyasî partinin seçimlere katılmasının yasaklanması"   

b) Siyasî parti kapatma davalarında Ceza Muhakemesi Kanunu hükümleri uygulanır.

c) Siyasî parti kapatma davaları dosya üzerinde incelenir ve karara bağlanır.

d) Siyasî parti kapatma davalarında Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısından sonra kapatılması istenen siyasî partinin genel başkanlığının veya tayin edeceği bir vekilinin savunması dinlenir.

e) Siyasî parti kapatma davasının sonucunda Anayasa Mahkemesinin vereceği kararlar kesindir.
 

SORU 4: Siyasî partilerin kapatılması kararının sonuçlarına ilişkin olarak aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

a) Kapatılan partinin tüzel kişiliği, kapatma kararının Resmi Gazetede yayınlandığı gün sona erer.

b) Anayasa Mahkemesi kararıyla kapatılan partinin malvarlığı hazineye geçer.

c) Bir siyasî partinin temelli kapatılmasına beyan veya faaliyetleriyle sebep olan kurucuları dahil üyeleri, Anayasa Mahkemesinin temelli kapatmaya ilişkin kesin kararının Resmî Gazetede gerekçeli olarak yayımlanmasından başlayarak beş yıl süreyle bir başka partinin kurucusu, üyesi, yöneticisi ve deneticisi olamazlar.

d) Partisinin temelli kapatılmasına beyan ve eylemleriyle sebep olduğu Anayasa Mahkemesinin temelli kapatmaya ilişkin kesin kararında belirtilen milletvekilinin milletvekilliği, bu kararın Resmî Gazetede gerekçeli olarak yayımlandığı tarihte sona erer.

e) Temelli kapatılan bir parti bir başka ad altında kurulamaz.
 

SORU 5: Siyasî partilerin kapatılması kararına ilişkin olarak aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

a) Anayasa Mahkemesi, bir siyasî partinin kapatılmasına ancak üye tam sayısının beşte üç çoğunluğuyla karar verebilir.

b) Anayasa Mahkemesi, bir siyasî partinin devlet yardımından yoksun bırakılmasına ancak üye tam sayısının beşte üç çoğunluğuyla karar verebilir.

c) Anayasa Mahkemesinin parti kapatma kararı Bakanlar Kurulu tarafından uygulanır.

d) Anayasa Mahkemesinin uygulamada kapatma davalarında ihtiyati tedbir kararı verdiği de görülmektedir.

e) Siyasî partinin “kapanması”, kapatılmasını engellemez.
 

SORU 6: Siyasî parti kapatma sebeplerinde sınırlılık tezi kabul edilirse aşağıdaki hangi sebepten dolayı bu partinin kapatılması mümkündür?

a) Partinin tüzüğünde saltanatın geri getirilmesinin partinin amacı olduğunun yazması.

b) Partinin ticari faaliyette bulunması.

c) Partinin temelli kapatılmasına rağmen başka bir ad altında tekrar kurulması

d) Partinin üyelerine askeri üniforma giydirmesi

e) Partinin iç yapı ve çalışmalarında demokrasi ilkesine aykırı davranması
 

SORU 7: Siyasî partilerin kapatılmasına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

a) Siyasî partilerin tüzük ve programlarının Anayasanın 68’inci maddesinin dördüncü fıkrası hükümlerine aykırı olması durumunda siyasî parti temelli kapatılır.

b) XE "Tüzük ve Programlarının Anayasa, m.68/4’e Aykırı Olması" Bir siyasî partinin Anayasanın 68’inci maddesinin dördüncü fıkrası hükümlerine aykırı eylemlerinden ötürü temelli kapatılmasına, ancak, onun bu nitelikteki fiillerin işlendiği bir odak haline geldiğinin Anayasa Mahkemesince tespit edilmesi halinde karar verilir

c) Yabancı devletlerden, uluslararası kuruluşlardan ve Türk uyrukluğunda olmayan gerçek ve tüzelkişilerden maddî yardım alan siyasî partiler temelli olarak kapatılır.

d) Siyasî partilerin tüzük ve programlarının Anayasanın 68’inci maddesinin dördüncü fıkrası hükümlerine aykırı olması durumunda, Anayasa Mahkemesi, temelli kapatmaya karar verebileceği gibi, söz konusu siyasî partinin devlet yardımından kısmen veya tamamen yoksun bırakılmasına da karar verebilir. 

e) Anayasa Mahkemesi, yabancı devletlerden, uluslararası kuruluşlardan ve Türk uyrukluğunda olmayan gerçek ve tüzelkişilerden maddî yardım alan siyasî partileri temelli olarak kapatabileceği gibi, bu partilerin devlet yardımından yoksun bırakılmasında da karar verebilir.
 

SORU 8: Siyasî partilerin kapatılmasında “odak olma ölçütü”ne ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

a) Odak olma ölçütü, siyasî parti yöneticilerinin eylemlerinin Anayasanın 68’inci maddesinin dördüncü fıkrası hükümlerine aykırı olması durumunda aranır.

b) Odak olma ölçütü, siyasî parti üyelerinin eylemlerinin Anayasanın 68’inci maddesinin dördüncü fıkrası hükümlerine aykırı olması durumunda aranır.

c) Odak olma ölçütü, siyasî partilerin tüzük ve programlarının Anayasanın 68’inci maddesinin dördüncü fıkrası hükümlerine aykırı olması durumunda aranır.

d) Odak olma ölçütü, Anayasamızın 69’uncu maddesine 1995 anayasa değişiklikleriyle eklenmiştir.

e) Odak olma ölçütünün ne anlama geldiği Anayasanın 69’uncu maddesine 2001 yılında eklenen bir hükümle açıklanmıştır.
 

SORU 9: Siyasî parti yasaklarıyla ilgili olarak aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

a) Siyasî partilerin tüzük ve programları ile eylemleri, Devletin bağımsızlığına, ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğüne, insan haklarına, eşitlik ve hukuk devleti ilkelerine, millet egemenliğine, demokratik ve laik Cumhuriyet ilkelerine aykırı olamaz.

b) Siyasî partiler, yurt dışı teşkilatı kuramazlar.

c) Din, dil, ırk, mezhep ve bölge adlarıyla veya aynı anlama gelen adlarla da siyasî partiler kurulamaz.

d) Siyasî partilerin faaliyetleri, parti içi düzenlemeleri ve çalışmaları demokrasi ilkelerine uygun olur.

e) Siyasî partiler, ticarî faaliyetlere girişemezler.
 

SORU 10: Siyasî partilerin mali denetimiyle ilgili olarak aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

a) Siyasî partilerin mali denetimi Anayasa Mahkemesi tarafından yapılır.

b) Mali denetim sonucunda siyasî partilerin kanuna uygun olmayan gelir ve giderleri olduğu tespit edilirse, bunların hazineye irat kaydedilmesine karar verilir. 

c) Siyasî partilerin kanuni sınırları aşan taşınmaz malları varsa bu malların Hazine adına tapuya tesciline karar verilir.

d) Mali denetim sonucunda tespit parti saymanın tespit edilen açıklarının, saymana ödettirilmesine karar verilir.

e) Anayasa Mahkemesi siyasî partilerin mali denetiminde Sayıştay'dan yardım alabilir.
 

SORU 11: Aşağıdakilerden hangisi Anayasa Mahkemesinin görevi değildir?

a) Bazı kişileri Yüce Divan sıfatıyla yargılamak.

b) Siyasî partilerin kapatılmasına karar vermek.

c) Tüzüklerin Anayasaya uygunluğunu denetlemek.

d) Uyuşmazlık Mahkemesine Başkan seçmek.

e) Milletvekilliğinin düşmesi kararlarını denetlemek.
 

SORU 12: Aşağıdakilerden hangisi tabii afet nedeniyle ilan edilen olağanüstü hâlin sonuçlarından birisi değildir?

a) Vatandaşlar için, para ve mal yükümlülükleri getirilebilir.

b) Temel hak ve hürriyetlerin kullanılması kısmen veya tamamen durdurulabilir.

c) Olağanüstü hâl kanun hükmünde kararnamesi çıkarılabilir.

d) Vatandaşlar için çalışma yükümlülükleri getirilebilir.

e) Kolluk yetkisi askerî makamlara geçer.
 

SORU 13: Aşağıdakilerden hangisi bir kanunun anayasaya aykırı olduğu iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvuramaz?

a) Sayıştay

b) Sulh hukuk mahkemeleri

c) Disiplin mahkemeleri

d) Danıştay

e) Tapu kadastro mahkemeleri
 

SORU 14: Aşağıdakilerden hangisi somut norm denetimi hakkında doğru değildir?

a) Somut norm denetimi yoluna ancak kanunlar ve kanun hükmünde kararnameler hakkında gidilebilir.

b) Somut norm denetimi yoluna ancak davada uygulanacak olan hükümler hakkında gidilebilir.

c) Somut norm denetimi yoluna gidilebilmesi için ya mahkeme davada uygulanacak bir kanun veya kanun hükmünde kararnamenin hükümlerini re'sen Anayasaya aykırı görmeli, ya da taraflardan birinin ileri sürdüğü Anayasaya aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varmalıdır.

d) Somut norm denetimi yoluna giden mahkeme Anayasa Mahkemesinin bu konuda vereceği karara kadar davayı geri bırakır. Anayasa Mahkemesi beş ay içinde karar vermezse mahkeme, davayı kendi kanısına göre çözer.

e) Anayasa Mahkemesinin işin esasına girerek verdiği ret kararının Resmî Gazetede yayımlanmasından sonra on yıl geçmedikçe aynı kanun hükmü hakkında somut norm denetimi yolu işletilemez.
 

SORU 15: Aşağıdakilerden hangisi “ilk incelemeden (iptidaen) ret kararı” değildir?

a) Görevsizlik nedeniyle ret kararı

b) İtiraz yoluna başvuran mahkemenin yetkisizliği nedeniyle ret kararı

c) Dava açma süresinin geçmesi nedeniyle ret kararı

d) Başvuranın yetkisizliği nedeniyle ret kararı

e) Kanunun anayasa aykırı olmadığı nedeniyle verilen ret kararı
 

SORU 16: Anayasa Mahkemesinin çalışma ve yargılama usûlü hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

a) Anayasa Mahkemesinin görüşmeleri alenî değildir.

b) Bakan ve asıl üyelerden mazereti olanların yerini kıdem esasına göre yedek üyelerle tamamlar.

c) Anayasa Mahkemesi, daima asıl üye tamsayısının  salt çoğunluğuyla karar verir.

d) Üyeler çekimser oy kullanamaz; ya başvurunun reddi, ya da kanunun iptali yönünde oy kullanabilirler.

e) Oylamaya en kıdemsiz üyeden başlanır.
 

SORU 17: Anayasa değişikliği usulü hakkında aşağıda yer alan ifadelerden hangisi yanlıştır?

a) Cumhurbaşkanı, TBMM’nin üye tamsayısının 3/5 çoğunluk ile kabul ettiği bir anayasa değişikliğini halkoylamasına sunabilir.

b) Cumhurbaşkanı, TBMM’nin üye tamsayısının 3/5 çoğunluk ile kabul ettiği bir anayasa değişikliğini bir defa daha görüşülmek üzere geri gönderebilir.

c) TBMM Cumhurbaşkanı tarafından geri gönderilen anayasa değişikliğini üye tamsayısının 2/3 çoğunluğuyla kabul edebilir.

d) Cumhurbaşkanının geri göndermesi üzerine TBMM’nin 2/3 çoğunlukla kabul ettiği anayasa değişikliğini, Cumhurbaşkanı artık 15 gün içinde Resmi Gazete’de yayımlamak zorundadır.

e) Hiçbiri
 

SORU 18: Anayasanın örneğin 68’inci maddesinin değiştirilmesi için 192 milletvekili yazılı olarak değişiklik teklifi vermiştir. Bu teklif TBMM Genel Kurulunda iki defa görüşülmüştür. Ve neticede gizli yapılan oylamada  340 oy ile kabul edilmiştir. Meclis Başkanı yayımlanmak üzere kabul edilen değişiklik teklifini Cumhurbaşkanına göndermiştir. Cumhurbaşkanı da değişikliği 15 gün içinde onaylamış ve Resmi Gazetede yayımlamıştır. Yapılan anayasa değişikliği hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

a) Bu Anayasa değişikliği Anayasaya uygundur. Çünkü 175’inci maddenin aradığı tüm koşullara uyulmuştur.

b) Bu Anayasa değişikliği Anayasaya aykırıdır. Çünkü teklif yetersayısı yoktur.

c) Bu Anayasa değişikliği Anayasaya aykırıdır. Çünkü Cumhurbaşkanının böyle bir değişikliği onaylama yetkisi yoktur.

d) Bu Anayasa değişikliği Anayasaya aykırıdır. Çünkü karar yetersayısı yoktur.

e) Hiçbiri.
 

SORU 19: Anayasa değişikliği tekliflerinin görüşülmesi hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

a) Anayasanın değiştirilmesi hakkındaki tekliflerin görüşülmesi ve kabulü, Anayasanın 175’inci maddesindeki kayıtlar dışında, kanunların görüşülmesi ve kabulü hakkındaki hükümlere tâbidir.

*b) Anayasa değişikliği teklifleri öncelikle görüşülemezler.

c) Anayasa değişikliği teklifleri önce Anayasa Komisyonunda görüşülür.

d) Anayasa değişikliği tekliflerinin Genel Kurulda iki defa görüşülmesi gerekir.

e) Anayasa değişikliği teklifleri hakkında yapılan iki görüşme arasında en az kırksekiz saat olmalıdır.
 

SORU 20: Olağanüstü yönetim usûlleri hakkında aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

a) Sıkıyönetim rejimi hukukî sonuçlarını TBMM’nin onama kararıyla kazanır.

b) Olağanüstü hâl ve sıkıyönetim ilân etme yetkisi Cumhurbaşkanının başkanlığında toplanan Bakanlar Kuruluna aittir.

c) Olağanüstü hâl ve sıkıyönetim ilân kararı, TBMM’nin onayına tâbidir.

d) Olağanüstü hâl veya sıkıyönetim ilânına ilişkin Bakanlar Kurulu kararının onaylanmasına ilişkin TBMM kararı, Anayasa Mahkemesinin denetimine tâbi değildir.

e) Sıkıyönetim ilan yetkisi süre yönünden sınırlı bir yetkidir.

f) Sıkıyönetim ilan yetkisi yer yönünden sınırlı bir yetkidir.

g) Olağanüstü hâl makamlarının işlemleri yargı denetimine tâbidir.

h) Sıkıyönetim komutanının işlemleri yargı denetimine tâbi değildir. 

Başarılar Dilerim.
Doç. Dr. Kemal Gözler