HMK: İsticvap

HMK-İsticvapKanunun Üçüncü Kısım, Beşinci Ayrımında düzenlenmiş olan isticvap, tarafın, hakim tarafından sorgulanmasını ifade eder. İsticvap, dosyadaki delillerin incelenmesine rağmen uyuşmazlığın yine de tam olarak aydınlatılamadığı durumlarda kullanılan bir yoldur. İsticvap konusunda 6100 sayılı HMK ile büyük değişikliklere gidilmemiş, genel olarak HUMK döneminde var olan düzenlemeyle yetinilmiştir.

BEŞİNCİ AYIRIM – İsticvap
Konusu
Madde 169- (1) Mahkeme, kendiliğinden veya talep üzerine taraflardan her birinin isticvabına karar verebilir.
(2) İsticvap, davanın temelini oluşturan vakıalar ve onunla ilişkisi bulunan hususlar hakkında olur.

İsticvap konusunda taraflardan herhangi biri talepte bulunabileceği gibi, hakim de re’sen isticvaba karar verebilir. Ancak hakim, taraflardan birinin isticvap talebinde bulunması halinde bunu kabul etmek zorunda değildir. Taraflar, kendisinin isticvap edilmesini isteyemezler. İsticvap talebi, ancak karşı tarafa yönelik olarak yapılabilir. Bir davada, taraflar dışındaki kişilerin isticvap edilmeleri mümkün değildir.

İkinci fıkrada da belirtildiği gibi, isticvap, ancak davanın temelini oluşturan vakılaar ile onunla ilişkisi bulunan konularda yapılabilir. Tartışma konusu olmayacak kadar net konularda isticvap yoluna başvurulamaz.

İsticvap olunacak kişilerin belirlenmesi
Madde 170- (1) Tüzel kişiler adına, temsil yetkisine sahip kimseler isticvap olunur.
(2) Ergin olmayan veya kısıtlı bir kimse adına yapılmış bir işleme ilişkin olarak, o kişinin kanuni mümessili isticvap olunur.
(3) Ergin olmayan veya kısıtlı kimselere bizzat dava hakkı tanınan hallerde, ikinci fıkra hükmü uygulanmaz.

İsticvap olunacak tarafın tüzel kişi olması halinde, yetkili temsilcisi isticvap edilecektir. Ergin olmayan veya kısıtlı kişilerin isticvabına karar verilmesi durumunda ise o kişinin kamuni temsilcisi isticvap edilir. Ancak ergin olmayan veya kısıtlı kişiye bizzat dava hakkı tanınmış durumlardan biri söz konusu ise, temsilcisi değil, ergin olmayan veya kısıtlı kişi bizzat dinlenir.

İsticvap olunacak tarafın davet edilmesi
Madde 171- (1) İsticvabına karar verilen kimseye bizzat davetiye gönderilir ve belirlenen gün ve saatte isticvap olunmak üzere hazır bulunması gerektiği belirtilir. Davetiyede, ayrıca, isticvap konusu vakıalar gösterilir; ilgili tarafın geçerli bir özrü olmaksızın gelmediği veya gelip de sorulara cevap vermediği takdirde, isticvap konusu vakıaları ikrar etmiş sayılacağı ihtarı da yapılır.
(2) Çağrılan taraf özürsüz olarak gelmediği veya gelip de soruları cevapsız bıraktığı takdirde, mahkemece sorulan vakıaları ikrar etmiş sayılır.

171. madde ile isticvabına karar verilen tarafın mahkemeye davet usulü ile duruşmaya katılmama halinin sonuçlarını düzenlenmektedir. Buna göre, isticvap edilecek tarafa gün ve saati bildirir bir davetiye çıkarılır. Bu davetiyede hangi vakıalar hakkında isticvap edileceği, geçerli bir mazereti olmaksızın gelmez ve gelip de soruları cevapsız bırakırsa, isticvaba konu vakıaları kabul etmiş sayılacağı hususu da yazılır. Buna rağmen ilgili taraf, mazeretsiz olarak duruşmaya gelmez veya gelip de soruları cevapsız bırakırsa, mahkeme tarafından sorulan vakıaları kabul etmiş sayılır.

Bizzat isticvap olunma
Madde 172- (1) İsticvap olunacak kimsenin bizzat gelmesi gereklidir. Ancak, isticvap olunacak kişi, mahkemenin bulunduğu il dışında oturuyor ve bulunduğu yerde aynı anda ses ve görüntü nakledilmesi yolu ile isticvap olunması mümkün değil ise istinabe yolu ile isticvap olunur.
(2) İsticvap olunacak kimse hastalık, sakatlık veya benzeri sebeplerle mahkemeye bizzat gelemeyecek durumda ise bulunduğu yerde isticvap olunur.

İsticvap olunacak tarafın mahkemeye bizzat gelmesi ve hakimle direkt olarak iletişim kurmasını asıl tutan kanun koyucu, bu durumun mümkün olmaması haline ilişkin istisnalar getirmiştir. Tarafın, mahkemeye bizzat gelmesi mümkün değil ise, öncelikle ses ve görüntü nakledilmesi yoluyla isticvap edilecektir. Ancak bulunduğu yerde bu da mümkün değilse, istinabe yoluyla isticvap edilebilecektir. Yine aynı şeklidi, isticvap olunacak kimse hastalık, sakatlık veya benzeri sebepler ile mahkemeye gelemeyecek durumdaysa, bulunduğu yerde isticvap olunacaktır.

İsticvabın yapılması
Madde 173- (1) İsticvabına karar verilen kimse bizzat isticvap olunur.
(2) Hakim, isticvaba başlamadan önce isticvap olunacak tarafa gerçeği söylemesi gerektiği hususunu hatırlatır.
(3) İsticvap esnasında, karşı taraf ve vekilleri hazır bulunabilirler.
(4) İsticvap olunan taraf, mahkemenin izni olmadıkça, yazılı notlar kullanamaz.

İsticvabın yapılma usulü, 173. maddede düzenlenmiştir. Kural olarak, isticvabına karar verilen kimse bizzat isticvap olunacaktır. 170. madde hükmü ise saklıdır. İkinci fıkra uyarınca hakim, isticvap edeceği tarafa gerçeği söylemesi gerektiği hususunu hatırlatmakla yükümlü tutulmuştur. İsticvabın yapıldığı sırada karşı taraf ve vekilleri de hazır bulunabilecektir. Bu konuda hakimin takdir yetkisi yoktur. Maddenin dördüncü fıkrası, isticvap olunacak tarafın, mahkemenin izni olmadıkça, yazılı not kullanmasını yasaklamıştır.

Tutanak düzenlenmesi
Madde 174- (1) İsticvap sonunda bir tutanak düzenlenir. İsticvap olunan tarafça yapılan açıklamalar, sorulan sorular ve verilen cevaplar tutanağa yazılır. Tutanak, taraflar huzurunda okunduktan sonra altı isticvap olunan tarafa imzalatılır. İsticvap olunan taraf haklı bir gerekçe göstermeksizin tutanağı imzalamaktan kaçınırsa, bu durum hakim tarafından tutanakla tespit olunur.

İsticvap, yazılı olarak kayda geçirilmesi amacıyla ayrıntılı olarak tutanağa geçirilir. Tutanakta sorulan sorulara verilne cevaplar ve tarafça yapılan açıklamalar belirtilir. Tutanak, taraflara okunduktan sonra isticvap olunan tarafa imzalatılır. İsticvap olunan taraf haklı bir gerekçe göstermeden tutanağı imzalamaktan kaçınırsa hakim, bu durumu tutanakta belirtir.

Kıyasen uygulanacak hükümler
Madde 175- (1) Tanıklığa ilişkin 249, 250, 259 ila 263’üncü madde hükümleri niteliğine aykırı düşmediği sürece isticvapta da uygulanır.

HUMK döneminde var olmayan madde hükmüne göre, tanıklık konusunda düzenlenmiş olan sır nedeniyle çekilme, menfaat ihlali tehlikesi nedeniyle çekilme, tanıkların dinlenmesine ilişkin usul ve esaslar, isticvap sırasında da isticvabın niteliğine aykırı düşmediği sürece kıyasen uygulanacaktır.

Yazar Hakkında

Av. Aydoğan TAN
Av. Aydoğan TAN

Hukuk Sokağı kurucusu ve editörü. Amatör meraklı, blog yazarı. Avukat. Daha çok hukuk ve teknolojinin kesiştiği konularda yazıyor ve Hukuk Sokağı'nı daha popüler bir blog haline getirmek için çalışıyor.

Yazıların izin alınmaksızın başka mecralarda yayınlanması, yasa gereği telif hakkı ihlali oluşturmaktadır. Kaynak belirtilmek kaydıyla kısa alıntılar yapılabilir. © 2007 - 2014.