HMK: Görevsizlik veya Yetkisizlik Kararı Üzerine Yapılacak İşlemler ve Yargı Yeri Belirlenmesi

Görevsizlik, YetkisizlikHMK Yazı dizimizin önceki bölümlerinde Görev ve Yetki konularını işlemiştik. Usul yasamızın Birinci Kısım Üçüncü Ayrımında görevsizlik ve yetkisizlik kararı üzerine izlenecek yollar düzenleme altına alınmıştır.

Görevsizlik Değerlendirmesi

Görevsizlik, HMK m.114/1-c’de de belirtildiği üzere, dava şartlarındandır ve dava şartları, taraflarca her zaman ileri sürülebileceği gibi, mahkeme tarafından da yargılamanın her aşamasında kendiliğinden araştırılır (m.115).

Mahkeme, taraflarca ileri sürülen görevsizlik itirazını haklı bulur ya da kendisi, görevli olmadığı kanısına varırsa, görevsizlik kararı verir. Mahkeme, kararında görevli mahkemeyi de gösterir.

Yetkisizlik Değerlendirmesi

Yetkisizlik, ikili bir değerlendirmeyle incelenebilir. Kesin yetki bulunması hali, HMK m.114/1-ç hükmü uyarınca dava şartıdır. Bu durum, taraflarca her aşamada ileri sürülebileceği gibi, mahkemece de her zaman araştırılır (m.115). Dava konusu uyuşmazlık için kesin yetki söz konusu değil ise, bu durumda yetki itirazı ancak cevap süresi içinde ilk itiraz olarak ileri sürülebilir. Bu süre geçtikten sonra davalı, yetki itirazında bulunamayacağı gibi, mahkeme de artık bu durumu gözetemez.

Mahkeme, davalının kesin yetki itirazını haklı bulur veya kesin yetki kuralı uyarınca kendisinin yetkisiz olduğu kanısına varır yahut ilk itiraz olarak ileri sürülen yetkisizlik iddiasını haklı bulursa, yetkisizlik kararı verir. Mahkeme, yetkisizlik kararında, yetkili mahkemeyi de gösterir.

Görevsizlik ve Yetkisizlik Kararı Sonrası

Görevsizlik veya yetkisizlik kararı üzerine yapılacak işlemler
Madde 20- (1) Görevsizlik veya yetkisizlik kararı verilmesi hâlinde, taraflardan birinin, bu karar verildiği anda kesin ise bu tarihten, süresi içinde kanun yoluna başvurulmayarak kesinleşmiş ise kararın kesinleştiği tarihten; kanun yoluna başvurulmuşsa bu başvurunun reddi kararının tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde kararı veren mahkemeye başvurarak, dava dosyasının görevli ya da yetkili mahkemeye gönderilmesini talep etmesi gerekir. Aksi takdirde, bu mahkemece davanın açılmamış sayılmasına karar verilir.
(2) Dosya kendisine gönderilen mahkeme, kendiliğinden taraflara davetiye gönderir.

Madde hükmü, 1086 sayılı HUMK’taki düzenlemenin daha işlevselleştirilmiş halidir. Görevsizlik veya yetkisizlik kararının kesinleşmesi üzerine taraflardan birisi, dava dosyasının görevli / yetkili mahkemeye gönderilmesini talep etmesi gerekir. Bu yapılmazsa, görevsizlik / yetkisizlik kararı veren mahkeme, davanın açılmamış sayılmasına karar verir. Dava dosyası kendisine gönderilen mahkeme, herhangi bir talep olmaksızın, davanın taraflarına davetiye gönderir.

Yargı Yerinin Belirlenmesinin Gerekmesi

Yargı yeri belirlenmesini gerektiren sebepler
Madde 21- (1) Aşağıdaki hâllerde, davaya bakacak mahkemenin tayini için yargı yeri belirlenmesi yoluna başvurulur?
a) Davaya bakmakla görevli ve yetkili mahkemenin davaya bakmasına herhangi bir engel çıkarsa.
b) İki mahkeme arasında yargı çevrelerinin sınırlarının belirlenmesi konusunda bir tereddüt ortaya çıkarsa.
c) İki mahkeme de görevsizlik kararı verir ve bu kararlar kanun yoluna başvurulmaksızın kesinleşirse.
ç) Kesin yetki hâllerinde, iki mahkeme de yetkisizlik kararı verir ve bu kararlar kanun yoluna başvurulmaksızın kesinleşirse.

21. maddede sayılan hallerden birinin ortaya çıkması durumunda, yargı yerinin belirlenmesi gerekir. Kanun koyucu, madde metninde sebepleri tek tek belirtmemiş, genel ifadeler kullanarak olası engel durumlara çözüm üretmeye çalışmıştır. Yargı yeri belirlenmesini gerektiren bir sebep ortaya çıktığında, 22. ve 23. maddeler uygulama alanı bulacaktır.


İnceleme yeri
Madde 22-
 (1) Yetkili mahkemenin bir davaya bakmasına herhangi bir engel bulunduğu yahut iki mahkeme arasında yargı çevrelerinin sınırlarının belirlenmesinde tereddüt ortaya çıktığı takdirde, yetkili mahkemenin tayininde, ilk derece mahkemeleri için bölge adliye mahkemelerine, bölge adliye mahkemeleri için Yargıtaya başvurulur.
(2) İki mahkemenin aynı dava hakkında göreve veya yetkiye ilişkin olarak verdikleri kararlar kanun yoluna başvurulmaksızın kesinleştiği takdirde, görevli veya yetkili mahkeme, ilgisine göre bölge adliye mahkemesince veya Yargıtayca belirlenir.


İnceleme usulü ve sonucu
MADDE 23- (1) Yargı yerinin belirlenmesine ilişkin inceleme dosya üzerinden yapılabilir. (2) Bölge adliye mahkemesince veya Yargıtayca verilen yargı yeri belirlenmesi ile kanun yolu incelemesi sonucunda kesinleşen göreve veya yetkiye ilişkin kararlar, davaya ondan sonra bakacak mahkemeyi bağlar.

22. ve 23. maddeler, yargı yeri belirlenmesine ilişkin usulü anlaşılır biçimde düzenlemektedir. 23. madde uyarınca yargı yerinin belirlenmesine ilişkin inceleme, duruşmalı olarak da yapılabilecektir. (2). fıkraya göre ise, Yargıtay tarafından verilen göreve veya yetkiye ilişkin kararlar, davaya ondan sonra bakacak mahkemeyi bağlar.

Yazar Hakkında

Av. Aydoğan TAN
Av. Aydoğan TAN

Hukuk Sokağı kurucusu ve editörü. Amatör meraklı, blog yazarı. Avukat. Daha çok hukuk ve teknolojinin kesiştiği konularda yazıyor ve Hukuk Sokağı'nı daha popüler bir blog haline getirmek için çalışıyor.

  • mehmet

    eşinden ayrılmak istmerhaba ben bişey danışmak için rahatsız ediyorum kız kardeşim iyor.elinde isbat edeceği yani delil sayılabilcek bişey yok.çalışamıyorda çoçuklara bakma zorunda ama eşidenresmen çekti.görüşmek istemiyor.adam hep sülük gibi yapışkan hemde yüzsüz utanma sıkılması yok.ne yapmalıyım teşekürler şimdiden.

Yazıların izin alınmaksızın başka mecralarda yayınlanması, yasa gereği telif hakkı ihlali oluşturmaktadır. Kaynak belirtilmek kaydıyla kısa alıntılar yapılabilir. © 2007 - 2014.